Shloka 21.55Unverified draft

स मातरं चैव विसञ्ज्ञकल्पामार्तं च सौमित्रिमभिप्रतप्तम्। धर्मे स्थितो धर्म्यमुवाच वाक्यं यथा स एवार्हति तत्र वक्तुम् ।।2.21.55।।

Meaning

Word-by-word (pada-artha)

WordDevanagariMeaningGrammatical role
saसhepronoun
mātaramमातरम्his motheraccusative
caivaचैवand indeedparticle
visañjñakalpāmविसञ्ज्ञकल्पाम्on the verge of unconsciousnessaccusative adjective
ārtamआर्तम्afflictedaccusative adjective
caचandconjunction
saumitrimसौमित्रिम्the son of Sumitra (Lakshmana)accusative
abhiprataptamअभिप्रतप्तम्greatly tormentedaccusative adjective
dharmeधर्मेin righteousnesslocative
sthitaḥस्थितःestablishednominative adjective
dharmyamधर्म्यम्righteousaccusative adjective
uvācaउवाचsaidverb, past
vākyamवाक्यम्speechaccusative
yathāयथाasadverb
saसhepronoun
evaएवindeedparticle
arhatiअर्हतिis fitverb, present
tatraतत्रthereadverb
vaktumवक्तुम्to speakinfinitive

Reference: 2.21.55 · Ayodhyā Kāṇḍa